BUDOWA GEOLOGICZNA GMINY KOCK

Obszar wschodniej Lubelszczyzny i po逝dniowego Podlasia stanowi peryferyczn cz窷 prekambryjskiej platformy wschodnioeuropejskiej. G喚boko嗆 stropowej powierzchni pod這瘸 krystalicznego w poszczeg鏊nych blokach wynosi od 450 do 4500 m (疾lichowski 1974).

Ograniczeniem tego obszaru od zachodu jest strefa dyslokacyjna przebiegaj帷a przez Czersk - 疾lech闚 - Kock - Wasyl闚. Wzd逝 tej linii obserwuje si za豉manie poziom闚 sejsmicznych wi您anych z utworami pod這瘸 krystalicznego. Istnieje tutaj wiele blok闚 poprzesuwanych uskokami (疾lichowski 1974).

P馧nocna i wschodnia cz窷 gminy znajduje si na terenie bloku zr帳 逝kowski. Od p馧nocy graniczy on z zapadliskiem podlaskim wzd逝 uskoku υsic, natomiast uskok Hanny oddziela zr帳 逝kowski od zapadliska w這dawskiego na po逝dniu (疾lichowski 1972).

Wspomniany uskok jest wyznaczony na podstawie bada geofizycznych i wiertniczych. Sk豉da si on z szeregu linii uskokowych o og鏊nym kierunku NW-SE. Z uskokiem tym zwi您any jest zr帳 Kock - Lubart闚. Skrzyd這 pd.-zach. zr瑿u jest utworzone z uskok闚 normalnych. Skrzyd這 pn.-wsch. ma prawdopodobnie inny charakter ( 疾lichowski 1974). Wykonane przekroje sejsmiczne wskazuj na mo磧iwo嗆 nasuni璚ia zr瑿u Kock - Lubart闚 na obni瞠nie parczewskie (疾lichowski 1972).

Na zach鏚 od linii Czersk - Wasyl闚 pod這瞠 krystaliczne obni穎ne jest o 1000-1500 m w stosunku do strony wschodniej. Znajduje si tu r闚 mazowiecko-lubelski kt鏎ego powstanie jest zwi您ane z faz asturyjsk i zosta這 spowodowane naciskiem skierowanym od po逝dniowego zachodu w kierunku platformy. R闚 ten jest wype軟iony osadami karbonu mi捫szo軼i ok. 2000 m w cz窷ci pn.-zach i ponad 1000 m w cz窷ci pd.-wsch. (疾lichowski 1974).

P馧nocna i wschodnia cz窷 gminy znajduje si na terenie bloku zr帳 逝kowski. Od p馧nocy graniczy on z zapadliskiem podlaskim wzd逝 uskoku υsic, natomiast uskok Hanny oddziela zr帳 逝kowski od zapadliska w這dawskiego na po逝dniu (疾lichowski 1972).

Zr帳 逝kowski podzielony jest na kilka blok闚. Podstaw ich wydzielenia s dyslokacje g堯wnie w kierunku NE-SW (疾lichowski 1972). Omawiany obszar znajduje si w podniesionym bloku υmaz ograniczonym od NW uskokiem Kolembrody a od SE uskokiem Rzeczycy (疾lichowski 1974). Pozosta豉 cz窷 gminy po這穎na jest na zach鏚 od uskoku Czersk - 疾lech闚 - Kock - Wasyl闚, na terenie rowu mazowiecko-lubelskiego.

Na terenie zr瑿u 逝kowskiego na ska豉ch krystalicznych b康 metamorficznych 鈔odkowego proterozoiku spoczywaj mu這wcowo-piaskowe osady kambru dolnego (Lendzion 1968 w: 疾lichowski 1974). W obszarze platformowym wschodniej Lubelszczyzny i Podlasia brak jest dotychczas poznanych utwor闚 g鏎nego kambru i najni窺zego ordowiku (J. Znosko 1964 w: 疾lichowski 1972).

Wed逝g Tomczyka (1968 w: 疾lichowski 1974) morze sylurskie wkroczy這 tu od zachodu w wenloku. W sylurze dominowa豉 facja graptolitowych i這wc闚, zawieraj帷ych niewielkie soczewki wapienne. Sedymentacja sylurska w spos鏏 ci庵造 przesz豉 w dewo雟k z t r騜nic, 瞠 obserwuje si zanik fauny graptolitowej w miejsce kt鏎ej pojawiaj si zespo造 tentakulit闚 i ma鹵闚(疾lichowski 1974).

Transgresja dewo雟ka trwa豉 do dewonu g鏎nego. Mi捫szo嗆 wapiennych osad闚 reprezentowanych przez rafy stromatoporowo-koralowcowe powsta造ch we fronie w okolicy Lublina-Kocka osi庵a 250-300 m ( dewon 鈔odkowy 450). Z ko鎍em fronu nast徙i zanik raf (疾lichowski 1972). Warstwy hulcza雟kie, dolomityczno-piaskowe, cz瘰to o pstrych barwach zaznaczy造 pocz徠ek regresji morza dewo雟kiego.

Okres poprzedzaj帷y sedymentacj karbonu charakteryzowa si istnieniem silnego wulkanizmu oraz wyst瘼owaniem intruzji ska magmowych (疾lichowski 1974). 安iadcz o tym dolnokarbo雟kie pokrywy diabaz闚 i tufit闚. Wyst瘼owanie diabaz闚 stwierdzono po obu stronach zr瑿u Kocka. Tufity rozpoznano w szeregu utwor闚 wiertniczych w obr瑿ie rowu mazowiecko-lubelskiego, jak i zr瑿u 逝kowskiego. Kompleks piaskowcowo-zlepie鎍owy z pok豉dami diabaz闚 mi捫szo軼i od kilku do kilkudziesi璚iu metr闚 najpe軟iej rozwini皻y jest w strefie od Niedrzwicy przez 安idnik, Kock do W這dawy (疾lichowski 1972). Na zach鏚 od dyslokacji 疾lech闚-Kock nie stwierdzono w pod這簑 karbonu utwor闚 starszych od dewonu. Mi捫szo嗆 pokrywy karbo雟kiej dochodzi tu do 2000 m. W zwi您anym z tym uskokiem zr瑿em Kock-Lubart闚 na powierzchni podjurajskiej wyst瘼uj utwory dewonu w strefie o szeroko軼i do 2 km (疾lichowski 1974).

Na pd.-zach. od pasa 疾lech闚-Kock-Lubart闚 ci庵nie si obszar nie pofa責owanego i nie zdyslokowanego dysjunktywnie kompleksu alpejskiego. Przewa積ie le篡 on poziomo lub jest bardzo s豉bo nachylony (pon. 1). Natomiast na pn.-wsch. od tej linii rozwin窸a si w morzu g鏎nokredowym facja kredy pisz帷ej oraz facja marglisto-krzemionkowa (Po瘸ryski 1974).

Na g喚boko zalegaj帷ych utworach kredowych (margle, wapienie, piaskowce) wyst瘼uj utwory trzeciorz璠owe. Sp庵 oligocenu obni瘸 si w kierunku p馧nocnym na linii Lubart闚-ㄆk闚. Na po逝dniu w okolicy Lubartowa znajduje si on na g喚boko軼i 114 m n.pm., w Borkach ko這 Kocka na g喚boko軼i 94,3 m n.p.m., a w ㄆkowie na g喚boko軼i 56 m n.p.m. Upad warstw kredowych w tej strefie dochodzi do 10. Na ska豉ch kredowych wyst瘼uj piaski oligoce雟kie (疾lech闚, Kock, Podlod闚).

Zwarty kompleks osad闚 mioce雟kich wyst瘼uje na Lubelszczy幡ie na p馧noc od linii 陰cz帷ej nast瘼uj帷e miejscowo軼i D瑿lin, Kock, Radzy, Kode. Miocen zaczyna si akumulacj osad闚 s這dkowodnych. Utwory te powstaj w istniej帷ych obni瞠niach stropu oligocenu. S to pok豉dy kilku lub kilkunastometrowej mi捫szo軼i i逝 szarego z domieszk drobnego piasku i mu趾u (Podlod闚), brunatnego mu趾u z u豉mkami miki (Kock). Mi捫szo嗆 utwor闚 mioce雟kich maleje w kierunku wschodnim. W wielu miejscowo軼iach p馧nocnej Lubelszczyzny w鈔鏚 piask闚 mioce雟kich wyst瘼uj lu幡e kawa趾i w璕la brunatnego (Podlod闚, Kock, 疾lech闚, ㄆk闚). Po zaniku morza sarmackiego w wyniku obni瞠nia p馧nocnej cz窷ci Lubelszczyzny utworzy這 si rozleg貫 jezioro. Do jeziora znosi造 rzeki wiele ilo軼i materia逝 klastycznego z wy篡n po逝dniowych; w g喚bszych i bardzie spokojnych miejscach gromadzi造 si i造 i mu趾i, bli瞠j brzeg闚 i na p造ciznach osadza si piasek. Tego rodzaju osad pod utworami plioce雟kimi w stropie trzeciorz璠u w nast瘼uj帷ych miejscowo軼iach: Podlod闚, Kock, 疾lech闚 (Morawski ).

Omawiany obszar w czwartorz璠zie obj窸y dwa zlodowacenia: po逝dniowopolskie i 鈔odkowopolskie. Zlodowacenie po逝dniowopolskie na interesuj帷ym nas terenie mo積a podzieli na trzy podpi皻ra z kt鏎ych dolne i g鏎ne s stadia豉mi a 鈔odkowe interstadia貫m. Dla stadia堯w zaproponowano nazwy: lubartowski (dolny) i kocki (g鏎ny) a dziel帷y interstadia nazwano luszawskim (Mojski 1969 w: Mojski 1984). Osady stadia逝 lubartowskiego i interstadia逝 luszawskiego 陰czy podobna, charakterystyczna sytuacja geologiczna. Osady te le膨 mianowicie w dolnych cz窷ciach najg喚bszych na Ni簑 Polskim obni瞠 typu dolinnego, istniej帷ych na powierzchni podczwartorz璠owej. Poza tymi dolinami opisywanych osad闚 brak albo s znacznie zredukowane. Lepiej zachowane s osady stadia逝 kockiego, znane zar闚no z dolinnych obni瞠 pod這瘸, jak i z obszar闚 pozadolinnych, gdzie tylko one tworz profil osad闚 zlodowacenia po逝dniowopolskiego (Mojski 1984).

Nad dolnym Wieprzem i w po逝dniowej cz窷ci Niziny Podlaskiej stadia Lubartowski reprezentuje glina zwa這wa mi捫szo軼i do 7,3 m le膨ca na utworach mastrychtu w Sernikach i Luszawie na g喚boko軼i do ok. 100 m poni瞠j powierzchni terenu. Przykrywaj j interfazowe osady drobnoziarniste mi捫szo軼i do 58,4 m osadzone w trzech cyklach, w warunkach klimatu przewa積ie peryglacjalnego i przy braku erozji bocznej jak i wg喚bnej. Na nich spoczywaj cz窷ciowo niezgodne, osady fazy g鏎nej z這穎ne z wodnolodowcowych piask闚 ze 篤irem przykrytych glin zwa這w, 陰cznej mi捫szo軼i ok. 9 m (Mojski 1984).

Osady interstadia逝 luszawskiego wyst瘼uj wsz璠zie tam, gdzie znane s utwory stadia逝 lubartowskiego. Profile stratotypowe znajduj si nad dolnym Wieprzem w Luszawie, Sernikach i Ferdynandowie. Sk豉daj si one z osad闚 akumulacji rzecznej wykszta販onych w trzech seriach akumulacyjnych cz窷ciowo w這穎nych jedna w drug i w osady starsze. Seri doln mi捫szo軼i do 40 m stanowi piaski ze 篤irami i 篤iry facjio korytowej, przykryte piaskami, mu趾ami i i豉mi facji starorzeczy. Seri drug tworz 篤iry, g堯wnie kredowe i piaski drobnoziarniste mi捫szo軼i do 10 m. Seri trzeci, mi捫szo軼i do 28 m, rozpoczyna warstwa bruku 篤irowego, przykrytego piaskami przechodz帷ymi w mu趾i i i造 jeziorne oraz jeziorno-rozlewiskowe (Mojski 1984).

Profil ten nale篡 uzupe軟i osadami bagienno-jeziornymi, kt鏎e wype軟iaj p造tkie obni瞠nia istniej帷e na pogrzebanych obszarach wysoczyznowych. Nale篡 tu wymieni mu趾i torfowe, mi捫szo軼i 3,45 m z profilu wiertniczego w Kolonii Bronis豉w闚 ko這 Serokomli na p馧noc od Kocka (Mojski 1984).

Jak ju wspomniano osady stadia逝 kockiego s bardziej pospolite poza obni瞠niami ni osady stadia逝 lubartowskiego i interstadia逝 luszawskiego. Tworz one w tych miejscach najni窺ze warstwy plejstocenu glacjalnego na rozleg造ch obszarach ni穎wych. L康ol鏚 tego w豉郾ie stadia逝 mia bowiem najwi瘯sze rozprzestrzenienie na obszarze kraju. Osady s zbudowane z mu趾闚 i i堯w zastoiskowych, przewa積ie warwowych. B康 te z piask闚 wodnolodowcowych. Osady zastoiskowe osi庵aj mi捫szo嗆 od 8-10 m, a piaski ze 篤irem akumulacji wodnolodowcowej od 2-6 m (Mojski 1984).

Podczas zlodowacenia 鈔odkowopolskiego obszar ten obj掖 tylko stadia maksymalny.

Na p馧nocnym przedpolu Wy篡ny Lubelskiej osady z okresu transgresji l康olodu 鈔odkowopolskiego s wykszta販one jako piaski i piaski ze 篤irem zape軟iaj帷e obni瞠nia utworzone na starszych osadach czwartorz璠owych np. w Sernikach i Luszawie (10 km na pd.-wsch. od Kocka). Osady te maj mi捫szo嗆 10-15 m i by造 osadzone w warunkach zmieniaj帷ego si re磨mu hydrogeologicznego. W okolicy ㄆkowa i Stoczka kompleks osad闚 transgresji zlodowacenia 鈔odkowopolskiego le篡 na rzecznych osadach interglacjalnych. Sk豉da si z piaszczystych utwor闚 rzecznych przechodz帷ych w osady zastoiskowe a nast瘼nie glin zwa這wych stadia逝 przedmaksymalnego oraz glin zwa這wych na wt鏎nym z這簑 ze sp造w闚 i osuwisk zboczowych (Baraniecka 1984).

Na terenie doliny Wieprza istniej udokumentowane 郵ady 2 generacji meandr闚, kt鏎e zacz窸y powstawa u schy趾u plejstocenu. Uformowanie si i trwanie fazy wielkich menadr闚 w dolinie Wieprza mia這 miejsce na prze這mie p騧nego glacja逝 i holocenu. Generacja du篡ch zakoli stanowi najstarszy etap rozwojowy meandrowania rzeki Wieprz. Na pocz徠ku holocenu, w miar pog喚biania si ujemnego bilansu transportowanego rumowiska i zmniejszania si przep造wu formuj帷ego koryto, co warunkowa這 pr璠kie wcinanie si燚ieprza w dno jego doliny, strefa wielkich zakoli znalaz豉 si poza zasi璕iem wezbra (Szuma雟ki A. 1981).

W okresach preborealnym i borealnym w 郵ad za zmniejszaniem si meandr闚 nast徙i這, jak si przypuszcza, maksymalne obni瞠nie si 闚czesnego dna doliny Wieprza (Szuma雟ki A. 1981).

W dolinie Wieprza strefa wyst瘼owania 郵ad闚 intensywnie meandruj帷ego koryta ma造ch rozmiar闚 wi捫e si przede wszystkim z obszarami nale膨cymi do tzw. wy窺zej terasy zalewowej, kt鏎ej pokrywa zosta豉 w holocenie w這穎na w miejsce zerodowanej cz窷ciowo pokrywy terasy nadzalewowej z fazy wielkich meandr闚 oraz wysoczyzny. Promienie krzywizny meandr闚 tej fazy wynosz 鈔ednio 40 m, koryta s stosunkowo g喚boko wci皻e a ich szeroko嗆 rzadko przekracza 10 m. Wsp馧czynnik kr皻o軼i niekt鏎ych odcink闚 meandruj帷ego koryta dochodzi do 3 m (Szuma雟ki A. 1981).

2008 Wszystkie prawa zastrze穎ne